\n
Fontanna di Trevi<\/strong><\/span><\/p>\n Fontanna di Trevi to chyba najbardziej znana barokowa fontanna w Rzymie (je\u015bli nie na \u015bwiecie), a zosta\u0142a zbudowana z inicjatywy Klemensa XII w miejscu istniej\u0105cej wcze\u015bniej fontanny. Zasila j\u0105 woda doprowadzona akweduktem zbudowanym w 19 r. p.n.e. przez Agryp\u0119, tym samym, kt\u00f3ry zasila fontann\u0119 Barcaccia znajduj\u0105c\u0105 si\u0119 u podn\u00f3\u017ca Schod\u00f3w Hiszpa\u0144skich.<\/p>\n Wspomniany papie\u017c, Klemens XII w 1732 og\u0142osi\u0142 konkurs na now\u0105 fontann\u0119. Prace trwa\u0142y od 1735 do 1776, niestety sam autor projektu nie do\u017cy\u0142 zako\u0144czenia budowy (wida\u0107, \u017ce budowa dr\u00f3g w Polsce nieraz stawia sobie za wz\u00f3r tempo w\u0142oskie). Forma tej barokowej fontanny przypomina nieco fasad\u0119 budynku, ma 20 m szeroko\u015bci i 26 m wysoko\u015bci. Monument powsta\u0142 z trawertynu, czyli bia\u0142ej ska\u0142y wapiennej wydobywanej w okolicy miasta Tivoli (kilkadziesi\u0105t kilometr\u00f3w od Rzymu). Trawertyn by\u0142 wysoko ceniony zar\u00f3wno w czasach antycznych, jak i nowo\u017cytnych. \u015awiadczy\u0107 mo\u017ce o tym fakt, \u017ce wykorzystano go m.in. jako budulec Bazyliki \u015bw. Piotra czy Koloseum.<\/p>\n Centralnymi postaciami fontanny s\u0105 Okeanos i dwa trytony. Niekt\u00f3rzy m\u00f3wi\u0105, \u017ce jest to Posejdon, no ale brak mu charakterystycznego tr\u00f3jz\u0119ba, wi\u0119c zosta\u0144my przy Okeanosie. B\u00f3stwo ocean\u00f3w znajduje si\u0119 na rydwanie zaprz\u0119\u017conym w dwa hippokampy (hybrydy konia i ryby), z kt\u00f3rych jeden prowadzony przez trytona z lewej strony stara si\u0119 okie\u0142zna\u0107 niespokojnego konia, tryton z prawej strony natomiast jest spokojny. Symbolizuj\u0105 one dwa odmienne stany morza (sztorm i cisz\u0119). Cztery statuy umieszczone na balustradzie symbolizuj\u0105 cztery pory roku, a w s\u0105siednich niszach znajduj\u0105 si\u0119 kobiece postaci b\u0119d\u0105ce alegoriami Zdrowia (po prawej) i Obfito\u015bci (po lewej).<\/p>\n Jednym z najpopularniejszych zwyczaj\u00f3w w tym miejscu jest wrzucanie monety do Fontanny di Trevi, co ma zagwarantowa\u0107 wrzucaj\u0105cym, \u017ce uda si\u0119 im powr\u00f3ci\u0107 do Wiecznego Miasta. \u017beby tak si\u0119 sta\u0142o musimy stan\u0105\u0107 do fontanny ty\u0142em i przerzuci\u0107 monet\u0119 praw\u0105 r\u0119k\u0105 przez lew\u0119 ramie. Zwyczaj ten sta\u0142 si\u0119 tak popularny, \u017ce ka\u017cdego dnia w wodzie l\u0105duje ponad 3000 euro! Ka\u017cdego dnia w nocy monety s\u0105 zbierane i przeznaczane na cele charytatywne. Warto tu przypomnie\u0107, \u017ce podobnie jak k\u0105piel w fontannie, samodzielne wyj\u0119cie monety z wody jest przest\u0119pstwem.<\/p>\n Prawdopodobnie popularno\u015b\u0107 wrzucania monet do Fontanny di Trevi powi\u0105zana jest z ameryka\u0144skim komedi\u0105 romantyczn\u0105 „Trzy Monety w Fontannie (ang. Three Coins in the Fountain)” z 1954. Zgodnie z teori\u0105 przedstawion\u0105 w filmie, do Fontanny di Trevi mo\u017cna wrzuci\u0107 a\u017c trzy monety. Pierwsza ma zagwarantowa\u0107 powr\u00f3t do Rzymu, druga ma sprawi\u0107, \u017ce zakochamy si\u0119 w Rzymiance\/Rzymianinie, a trzecia ma zapewni\u0107 nam \u015blub z t\u0105 osob\u0105. Dlatego je\u015bli mamy ju\u017c swojego wybranka\/wybrank\u0119, to mo\u017ce jednak lepiej nie wrzuca\u0107 wi\u0119cej ni\u017c jednej monety i nie kusi\u0107 losu…<\/p>\n Schody hiszpa\u0144skie \/ fontanna Barcaccia<\/strong><\/span><\/p>\n U st\u00f3p Schod\u00f3w Hiszpa\u0144skich zobaczymy wczesnobarokow\u0105 fontann\u0119 Barcaccia (w\u0142. Fontana della Barcaccia), kt\u00f3r\u0105 w 1623 roku zam\u00f3wi\u0142 papie\u017c Urban VIII, a projekt uda\u0142o si\u0119 uko\u0144czy\u0107 w 1629 roku. Samo s\u0142owo Barcaccia mo\u017ce w tym przypadku odnosi\u0107 si\u0119 do zniszczonej \u0142odzi lub statku, kt\u00f3rym w czasach rzymskich transportowano produkty wzd\u0142u\u017c Tybru. Fontanna jak da si\u0119 zauwa\u017cy\u0107 ma kszta\u0142t \u0142odzi i nawi\u0105zuje do popularnej legendy opowiadaj\u0105cej histori\u0119 samotnej \u0142\u00f3dki, kt\u00f3ra w trakcie powodzi w 1598 roku dotar\u0142a z Tybru a\u017c do Placu Hiszpa\u0144skiego, gdzie po odej\u015bciu w\u00f3d osiad\u0142a. Forma fontanny jest tak\u017ce symbolicznym przes\u0142aniem od papie\u017ca, \u017ce ko\u015bci\u00f3\u0142 jest bezpieczny pod opiek\u0105 rodu Barberini, z kt\u00f3rego pochodzi\u0142 wspomniany papie\u017c.<\/p>\n Schody \u0142\u0105cz\u0105 Plac Hiszpa\u0144ski (w\u0142. Piazza di Spagna, na dole) z XVI-wiecznym ko\u015bcio\u0142em Trinit\u00e0 dei Monti na wzg\u00f3rzu Pincio. To w\u0142a\u015bnie st\u0105d wzi\u0119\u0142a si\u0119 ich w\u0142oska nazwa – La Scalinata di Trinit\u00e0 dei Monti – co mo\u017cemy przet\u0142umaczy\u0107 jako schody do ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Tr\u00f3jcy na Wzg\u00f3rzu. W Polsce, jak i w ca\u0142ej reszcie \u015bwiata, przyj\u0119\u0142a si\u0119 nazwa Schody Hiszpa\u0144skie. Maj\u0105 one 135 stopni, kt\u00f3re wykonano z trawertynu (o kt\u00f3rym ju\u017c wspomnia\u0142em) i powstawa\u0142y w latach 1723-1726. W ich g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci rozmieszczono rozleg\u0142e tarasy, z kt\u00f3rych rozpo\u015bciera si\u0119 widok na okolic\u0119. Ponadto Schody Hiszpa\u0144skie s\u0105 najd\u0142u\u017cszymi schodami w Europie oraz drugimi najszerszymi – wyprzedzaj\u0105 je jedynie Schody Potiomkinowskie, kt\u00f3re znajduj\u0105 si\u0119 na Ukrainie, w Odessie.<\/p>\n Schody Hiszpa\u0144skie to nie tylko miejsce, gdzie t\u0142umnie zbieraj\u0105 si\u0119 tury\u015bci i mieszka\u0144cy. Co roku, wiosn\u0105 organizowany jest na nich rzymski festiwal kwiat\u00f3w, Festa della Primavera. Zim\u0105 za\u015b na ich szczycie powstaje bo\u017conarodzeniowa szopka. Cz\u0119sto na Schodach Hiszpa\u0144skich organizowane s\u0105 r\u00f3wnie\u017c pokazy mody.<\/p>\n Od drugiej po\u0142owy 2019 roku obowi\u0105zuje zakaz siadania na s\u0142ynnych schodach pod kar\u0105 wysokiej grzywny. Przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 dnia przej\u015bcie pilnowane jest przez par\u0119 policjant\u00f3w, kt\u00f3rzy gwi\u017cd\u017c\u0105 na turyst\u00f3w pr\u00f3buj\u0105cych usi\u0105\u015b\u0107 do zdj\u0119cia. Chocia\u017c jak zaobserwowali\u015bmy, wygl\u0105da to na walk\u0119 z wiatrakami – podejd\u0105 do kogo\u015b, to z drugiej strony schod\u00f3w ju\u017c kto\u015b na nich siedzi.<\/p>\n Panteon<\/strong><\/span><\/p>\n Panteon (\u0142ac. Pantheon) nale\u017cy do najlepiej zachowanych budowli z czas\u00f3w antycznych. Ten monumentalny zabytek wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 nie tylko idealnymi proporcjami, ale r\u00f3wnie\u017c posiada status jedynego staro\u017cytnego zabytku w Rzymie, kt\u00f3ry dotrwa\u0142 do naszych czas\u00f3w w niezmienionej formie.<\/p>\n Samo s\u0142owo „Pantheon” wywodzi si\u0119 od greckiego s\u0142owa Panthea, oznaczaj\u0105cego „\u015bwi\u0105tynie wszystkich bog\u00f3w”. W takich budowlach oddawano cze\u015b\u0107 wszystkim dwunastu bogom olimpijskim, jak r\u00f3wnie\u017c panuj\u0105cemu w\u0142adcy. Budynek wzniesiony za czas\u00f3w Marka Agrypy dedykowany by\u0142 dw\u00f3m b\u00f3stwom (Wenus i Marsowi) oraz Juliuszowi Cezarowi.<\/p>\n Panteon sk\u0142ada si\u0119 z dw\u00f3ch po\u0142\u0105czonych ze sob\u0105 cz\u0119\u015bci: przedsionka w formie portyku oraz rotundy. Wed\u0142ug niekt\u00f3rych krytyk\u00f3w, a nawet zwyk\u0142ych turyst\u00f3w, obie cz\u0119\u015bci niekoniecznie do siebie pasuj\u0105. Na pewno wp\u0142yw na dzisiejszy odbi\u00f3r ma fakt, \u017ce niemal nic nie zachowa\u0142o si\u0119 z dawnych zewn\u0119trznych zdobie\u0144 budowli. Zak\u0142ada si\u0119, \u017ce przedsionek, zar\u00f3wno od zewn\u0105trz, jak i od wewn\u0105trz, pokryty by\u0142 prawdziwym marmurem, natomiast \u015bciany rotundy ozdobione by\u0142y stiukami imituj\u0105cymi marmur – podobnymi do tych, kt\u00f3re wykorzystywano przy dekoracjach rzymskich term. Zewn\u0119trza cz\u0119\u015b\u0107 kopu\u0142y by\u0142a pokryta poz\u0142acanymi p\u0142ytkami z br\u0105zu, kt\u00f3re zosta\u0142y usuni\u0119te w 663 roku na polecenie cesarza bizantyjskiego Konstansa II.<\/p>\n Z informacji praktycznych, to na dzie\u0144 dzisiejszy bilet wst\u0119pu kosztuje 5 Euro od osoby. Na zewn\u0105trz s\u0105 dwa biletomaty, mo\u017cna ustawi\u0107 si\u0119 te\u017c w kolejce do p\u0142atno\u015bci kart\u0105 \/ got\u00f3wk\u0105 wewn\u0105trz Panteonu.<\/p>\n Piazza Navona<\/strong><\/span><\/p>\n Piazza Navona przez wielu jest uwa\u017cana za najpi\u0119kniejszy plac w Rzymie. Wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 go nietuzinkowe fontanny, a tak\u017ce nietypowy pod\u0142u\u017cny kszta\u0142t wpisuj\u0105cy si\u0119 w uk\u0142ad toru, nieistniej\u0105cego ju\u017c staro\u017cytnego stadionu Domicjana oraz wspania\u0142e fasady otaczaj\u0105cych go zabudowa\u0144.<\/p>\n Najwi\u0119kszym symbolem Piazza Navona jest Fontanna Czterech Rzek (w\u0142. Fontana dei Quattro Fiumi), zaprojektowana przez Gian Lorenzo Berniniego i stoj\u0105ca w samym sercu placu. Ten najwi\u0119kszy z barokowych rze\u017abiarzy samodzielnie wykona\u0142 „jedynie” podstaw\u0119 w formie ska\u0142y pokrytej egzotycznymi ro\u015blinami oraz zwierz\u0119tami. Natomiast wszystkie cztery personifikacje wielkich rzek (Dunaju, Gangesu, Nilu oraz Rio de la Plata) wysz\u0142y spod r\u0119ki czterech innych, specjalnie wyselekcjonowanych artyst\u00f3w.<\/p>\n Bezpo\u015brednio na wykonanej z jednego fragmentu trawertynu podstawie stan\u0105\u0142 monumentalny obelisk o wysoko\u015bci ponad 16 m, kt\u00f3ry odnaleziono w okolicy Cyrku Maksencjusza przy Via Appia.<\/p>\n Plac Piazza Navona ozdobiony jest jeszcze dwoma fontannami po\u0142o\u017conymi po jego obu kra\u0144cach. Po stronie po\u0142udniowej znajduje si\u0119 Fontanna Maura (w\u0142. Fontana del Moro) z zainstalowan\u0105 po\u015brodku postaci\u0105 Maura (mieszka\u0144ca muzu\u0142ma\u0144skiej cz\u0119\u015bci Afryki), otoczonego przez delfiny oraz czterech tryton\u00f3w.<\/p>\n Forum Romanum<\/strong><\/span><\/p>\n Forum Romanum (nazywane te\u017c Forum Magnum) przez blisko 1000 lat stanowi\u0142o serce staro\u017cytnego Rzymu. Pocz\u0105tkowo by\u0142 to zwyk\u0142y plac targowy otoczony \u015bwi\u0105tyniami, ale wraz ze wzrostem pot\u0119gi republiki miejsce to sta\u0142o si\u0119 najwa\u017cniejszym centrum politycznym. Na forum organizowano najwa\u017cniejsze zgromadzenia, przem\u00f3wienia, wiece czy uroczyste pochody, a nawet wykonywano egzekucje.<\/p>\n Forum Romanum jest niemal tak stare jak sam Rzym, cho\u0107 pocz\u0105tkowo w miejscu s\u0142ynnego placu rozci\u0105ga\u0142a si\u0119 bagnista dolina, przez kt\u00f3r\u0105 przep\u0142ywa\u0142 strumie\u0144 wody. Dolin\u0119 otacza\u0142y pierwsze zamieszkane wzg\u00f3rza Rzymu – Palatyn, Kapitol oraz Welia, kt\u00f3rych mieszka\u0144cy wykorzystywali podmok\u0142\u0105 nizin\u0119 jako miejsce poch\u00f3wku.<\/p>\n Osuszanie terenu rozpocz\u0119to podczas panowania kr\u00f3la Tarkwiniusza Starego (prze\u0142om VII-VI wieku p.n.e.). W\u0142adca ten zainicjowa\u0142 budow\u0119 pierwszego krytego rzymskiego systemu kanalizacji, nazwanego Cloaca Maxima, do kt\u00f3rego przekierowano strumie\u0144 przep\u0142ywaj\u0105cy przez dolin\u0119. Nast\u0119pnie utwardzono teren, wytyczono plac i rozpocz\u0119to budow\u0119 pierwszych obiekt\u00f3w u\u017cyteczno\u015bci publicznej, \u0142\u0105cz\u0105c w ten spos\u00f3b otaczaj\u0105ce dolin\u0119 wzg\u00f3rza. W pierwszych stuleciach istnienia forum s\u0142u\u017cy\u0142o ono jako targowisko, miejsce egzekucji oraz zgromadze\u0144, a wok\u00f3\u0142 wzniesiono pierwsze \u015bwi\u0105tynie po\u015bwi\u0119cone rzymskim bogom.<\/p>\n Forum Romanum zacz\u0119\u0142o nabiera\u0107 monumentalnych kszta\u0142t\u00f3w w okresie wojen punickich (pomi\u0119dzy III a II w. p.n.e.), gdy republika rzymska zdoby\u0142a pozycj\u0119 pot\u0119gi militarnej i handlowej, a jej mieszka\u0144cy uzyskali dost\u0119p do wiedzy architekt\u00f3w wznosz\u0105cych majestatyczne greckie miasta takie jak Ateny, Pergamon czy Aleksandria. Trudno nie odnie\u015b\u0107 zreszt\u0105 wra\u017cenia, \u017ce rzymskie forum jest ulepszon\u0105 wersj\u0105 greckiej agory.<\/p>\n Przez kolejne wieki wok\u00f3\u0142 forum budowano najwa\u017cniejsze miejskie budynki publiczne, w tym: kuri\u0119 (miejsce organizacji posiedze\u0144 senatu), \u015bwi\u0105tynie oraz kolumny i \u0142uki triumfalne, kt\u00f3re wznoszono na cz\u0119\u015b\u0107 najwi\u0119kszych zwyci\u0119stw oraz najznamienitszych mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\n Przez Forum Romanum przebiega\u0142a tak\u017ce najwa\u017cniejsza ze staro\u017cytnych ulic, Via Sacra (\u015awi\u0119ta Droga), kt\u00f3ra prowadzi\u0142a ze wzg\u00f3rza Welia na Kapitol. Przechodzi\u0142y przez ni\u0105 najwa\u017cniejsze procesje oraz zwyci\u0119skie pochody. Pocz\u0105tek trasy wyznacza wzniesiony w I wieku \u0141uk Tytusa.<\/p>\n Obecny uk\u0142ad Forum Romanum jest efektem tragicznego po\u017caru z 283 roku, kt\u00f3ry strawi\u0142 du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 zabudowy. Odbudowy podj\u0105\u0142 si\u0119 cesarz Dioklecjan, ale nie uda\u0142o mu si\u0119 przywr\u00f3ci\u0107 forum do czas\u00f3w dawnej \u015bwietno\u015bci. Po upadku cesarstwa zabudowa Forum Romanum i okolicy powoli zanika\u0142a, cho\u0107 prawdopodobnie zachowa\u0142a sw\u00f3j antyczny uk\u0142ad a\u017c do ko\u0144ca wczesnego \u015bredniowiecza (do mniej wi\u0119cej XI wieku). W najlepszym stanie uchowa\u0142y si\u0119 te budynki, kt\u00f3re konsekrowano na chrze\u015bcija\u0144skie ko\u015bcio\u0142y. Najlepszym tego przyk\u0142adem jest \u015awi\u0105tynia Romulusa, druga z najlepiej zachowanych staro\u017cytnych \u015bwi\u0105ty\u0144 w Rzymie. Trudno powiedzie\u0107 kiedy nast\u0105pi\u0142 ostateczny kres kompleksu. M\u00f3g\u0142 to by\u0107 efekt jednego z trz\u0119sie\u0144 ziemi lub kt\u00f3rego\u015b z najazd\u00f3w plemion germa\u0144skich. Mo\u017cna jednak za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce symboliczny kres Forum Romanum przypad\u0142 na 1084 rok, gdy norma\u0144ska nawa\u0142nica wojsk Roberta Guiscarda spl\u0105drowa\u0142a i zniszczy\u0142a miasto.<\/p>\n W pewnym momencie dawne centrum staro\u017cytnej pot\u0119gi tak bardzo straci\u0142o na znaczeniu, \u017ce s\u0142u\u017cy\u0142o do wypasu kr\u00f3w. Z tego okresu pochodzi zreszt\u0105 prze\u015bmiewczy (z dzisiejszej perspektywy) przydomek – Campo Vaccino (pol. Pole Kr\u00f3w).<\/p>\n Najbardziej destrukcyjnym okresem dla Forum Romanum by\u0142 jednak czas renesansu (od XIV do pocz\u0105tku XVII wieku), gdy ostatnie zachowane staro\u017cytne \u015bwi\u0105tynie oraz budowle (w tym s\u0105siednie Koloseum) s\u0142u\u017cy\u0142y papie\u017com jako kamienio\u0142om. Bezcenne staro\u017cytne pami\u0105tki znika\u0142y kamie\u0144 po kamieniu. Najwi\u0119ksze zniszczenia przypad\u0142y na lata 1540-1550, kiedy to decyzj\u0105 papie\u017ca (i pomimo protest\u00f3w samego Micha\u0142a Anio\u0142a) rozebrano dobrze zachowane budowle (m.in. \u015awi\u0105tyni\u0119 Saturna oraz \u015awi\u0105tyni\u0119 Kastora i Polluksa), w celu zdobycia materia\u0142\u00f3w potrzebnych do budowy Bazyliki \u015bw. Piotra na Watykanie. Dlatego podziwiaj\u0105c pi\u0119kne wn\u0119trza s\u0142ynnej watyka\u0144skiej bazyliki warto by\u0107 \u015bwiadomym tego, jakim kosztem j\u0105 wzniesiono.<\/p>\n Na wiele wiek\u00f3w centrum staro\u017cytnego \u015bwiata zosta\u0142o zapomniane i pokryte ziemi\u0105. Dopiero na pocz\u0105tku XIX wieku napoleo\u0144ski prefekt Rzymu, Camille de Tournon-Simiane, ods\u0142oni\u0142 wielometrow\u0105 warstw\u0119 mu\u0142u i odkry\u0142 Forum Romanum na nowo. Determinacja Francuza doprowadzi\u0142a do tego, \u017ce w kolejnych dw\u00f3ch stuleciach mo\u017cna by\u0142o wydoby\u0107 na \u015bwiat\u0142o dzienne wiele element\u00f3w – w tym fragmenty \u015bwi\u0105ty\u0144 i kolumnad.<\/p>\n Palatyn<\/strong><\/span><\/p>\n Palatyn (\u0142ac. Mons Palatinus, w\u0142. Palatino) to legendarne wzg\u00f3rze Rzymu, na kt\u00f3rym wed\u0142ug popularnej legendy Romulus mia\u0142 za\u0142o\u017cy\u0107 miasto. Obszar ten w czasach republiki zajmowa\u0142y \u015bwi\u0105tynie oraz pa\u0142ace rzymskich arystokrat\u00f3w, a od czas\u00f3w Oktawiana Augusta a\u017c do upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego Palatyn by\u0142 siedzib\u0105 rzymskich cesarzy.<\/p>\n Zgodnie z popularn\u0105 legend\u0105 o Romulusie i Remusie to w\u0142a\u015bnie na wzg\u00f3rzu Palatyn w 753 roku p.n.e. mia\u0142 zosta\u0107 za\u0142o\u017cony Rzym. Opowie\u015b\u0107 ta jednak ma wiele wersji, a bior\u0105c pod uwag\u0119 jej mitologiczny wyd\u017awi\u0119k oraz fakt, \u017ce najstarsze zapiski zajmuj\u0105ce si\u0119 tematem powstania miasta pochodz\u0105 z II wieku p.n.e., to nie ma \u017cadnej pewno\u015bci, \u017ce to Palatyn by\u0142 pierwsz\u0105 rzymsk\u0105 osad\u0105.<\/p>\n Niestety, z tych imponuj\u0105cych struktur nie zachowa\u0142o si\u0119 zbyt wiele. Budowle te spotka\u0142 najr\u00f3\u017cniejszy los – np. s\u0142ynn\u0105 \u015bwi\u0105tynie Kybele zburzono w 394 roku na polecenie cesarza Teodozjusza I Wielkiego, kt\u00f3ry prowadzi\u0142 polityk\u0119 prze\u015bladowania pogan.<\/p>\n W czasach p\u00f3\u017anej republiki, oko\u0142o II wieku p.n.e., wzg\u00f3rze zacz\u0119li zamieszkiwa\u0107 najbogatsi Rzymianie – senatorowie, dow\u00f3dcy, patrycjusze – a w\u015br\u00f3d nich m.in.: Cyceron, Marek Antoniusz czy rodzina Juliusza Cezara. Wznoszone tu pa\u0142ace wyr\u00f3\u017cnia\u0142y si\u0119 pi\u0119knie zdobionymi wn\u0119trzami (posadzkami, freskami \u015bciennymi czy stiukami na sklepieniach) i nowoczesnymi technikami architektonicznymi. Obszar ten uwa\u017cany by\u0142 za najpi\u0119kniejsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 miasta. Do naszych czas\u00f3w zachowa\u0142y si\u0119 ruiny kilku rezydencji oraz pomieszcze\u0144, w kt\u00f3rych zobaczymy oryginalne zdobienia. Zmiana przeznaczenia wzg\u00f3rza nast\u0105pi\u0142a pod koniec I wieku p.n.e.. Oktawian August, nast\u0119pca Juliusza Cezara i pierwszy rzymski cesarz, wybra\u0142 Palatyn na swoj\u0105 siedzib\u0119. Jego rezydencja sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z kilku po\u0142\u0105czonych ze sob\u0105 dom\u00f3w. Wyb\u00f3r tej lokalizacji nie by\u0142 zreszt\u0105 przypadkowy – cesarz urodzi\u0142 si\u0119 na Palatynie w 63 roku p.n.e.<\/p>\n Wzg\u00f3rze pe\u0142ni\u0142o funkcj\u0119 siedziby w\u0142adc\u00f3w a\u017c do upadku imperium. Niekt\u00f3rzy cesarze wznosili w\u0142asne rezydencje, czasami burz\u0105c przy tym istniej\u0105ce zabudowania. Nowe kompleksy zbudowali chocia\u017cby Tyberiusz (Domus Tiberiana, nieopodal Forum Romanum) oraz Neron (s\u0142ynny Z\u0142oty Dom, Domus Aurea).<\/p>\n Koloseum<\/strong><\/span><\/p>\n Ludno\u015b\u0107 Rzymu uwielbia\u0142a krwawe widowiska, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych cieszy\u0142y si\u0119 naturalnie organizowane w amfiteatrach walki gladiator\u00f3w. Co wi\u0119cej ka\u017cde szanuj\u0105ce si\u0119 rzymskie miasto posiada\u0142o w\u0142asn\u0105 aren\u0119 do tych zmaga\u0144.<\/p>\n Najwi\u0119kszym i najbardziej okaza\u0142ym amfiteatrem staro\u017cytnego \u015bwiata by\u0142o rzymskie Koloseum, zwane w czasach antycznych Amfiteatrem Flawiusz\u00f3w. Koloseum by\u0142o trzecim amfiteatrem wzniesionym w Rzymie. Najstarszy ze wszystkich powsta\u0142 w po\u0142owie I stulecia p.n.e. na Forum Boarium. Jego lokalizacja nie by\u0142a przypadkowa, gdy\u017c to w\u0142a\u015bnie tam w 264 roku p.n.e. zorganizowano pierwsze w historii zapasy gladiator\u00f3w. Niezachowan\u0105 do dzi\u015b budowl\u0119 zast\u0105pi\u0142 trzypi\u0119trowy amfiteatr Castrense, kt\u00f3ry wzniesiono nieopodal dzisiejszej Bazyliki \u015awi\u0119tego Krzy\u017ca z Jerozolimy. Do naszych czas\u00f3w przetrwa\u0142y \u015bciany tej konstrukcji, w\u0142\u0105czone w p\u00f3\u017aniejszym okresie w obr\u0119b Mur\u00f3w Aureliana.<\/p>\n Od zainicjowania budowy do oficjalnego otwarcia min\u0119\u0142o dziesi\u0119\u0107 lat. Rozpocz\u0105\u0142 j\u0105 w 70 roku, nied\u0142ugo po obj\u0119ciu w\u0142adzy, cesarz Wespazjan. Do swojej \u015bmierci w 79 roku uda\u0142o mu si\u0119 doprowadzi\u0107 budowl\u0119 do pocz\u0105tku trzeciego poziomu. Oficjalna i trwaj\u0105ca nie mniej ni\u017c 100 dni inauguracja nast\u0105pi\u0142a w 80 roku. Zosta\u0142a ona zorganizowana przez Tytusa, syna Wespazjana, kt\u00f3ry swoimi wcze\u015bniejszymi zwyci\u0119stwami w wojnie \u017cydowskiej zapewni\u0142 \u015brodki na wzniesienie tak okaza\u0142ego amfiteatru. Jego \u0142upem mog\u0142o pa\u015b\u0107 nawet 50 000 kg z\u0142ota i srebra ze \u015awi\u0105tyni Jerozolimskiej.<\/p>\n W dniu otwarcia amfiteatr nie by\u0142 jeszcze w pe\u0142ni uko\u0144czony. Ostatnie prace budowlane, w tym stworzenie cz\u0119\u015bci podziemnej (hypogeum), przeprowadzono ju\u017c za rz\u0105d\u00f3w Domicjana, drugiego z syn\u00f3w Wespazjana, kt\u00f3ry panowa\u0142 od 81 do 96 roku. Amfiteatr Flawiusz\u00f3w przetrwa\u0142 w swojej kompletnej formie zaledwie kilka stuleci. Ju\u017c w pierwszych wiekach niszczy\u0142y go pioruny, trz\u0119sienia ziemi i po\u017cary. W IV i V stuleciu zdemolowali go Wizygoci i Wandalowie. Nast\u0119pnie nastali chrze\u015bcijanie, kt\u00f3rzy zakazali organizacji krwawych spektakli i zacz\u0119li wykorzystywa\u0107 dawny amfiteatr jako darmowy kamienio\u0142om. Najpierw zabrano z niego wszystkie elementy metalowe i marmurowe, a nast\u0119pnie sta\u0142 si\u0119 on darmowym \u017ar\u00f3d\u0142em trawertynu i kamienia.<\/p>\n Sytuacja taka trwa\u0142a przez ca\u0142e wieki \u015brednie oraz epok\u0119 renesansu. Jednym z najdobitniejszych przyk\u0142ad\u00f3w s\u0105 XVI-wieczne schody Bazyliki \u015bw. Piotra na Watykanie, kt\u00f3re wykonano w z kamienia zabranego z Koloseum, ale wiele rzymskich ko\u015bcio\u0142\u00f3w, pa\u0142ac\u00f3w, most\u00f3w i dr\u00f3g sk\u0142ada si\u0119 z budulca pobranego ze s\u0142ynnego amfiteatru. Amfiteatr Flawiusz\u00f3w powsta\u0142 na planie elipsy o d\u0142ugo\u015bci osi 189 m i 156 m, a jego wysoko\u015b\u0107 osi\u0105ga\u0142a niemal 50 m. W kolejnych stuleciach sta\u0142 si\u0119 on modelem i pierwowzorem dla wszystkich p\u00f3\u017aniejszych amfiteatr\u00f3w (m.in. dla amfiteatru w Weronie i amfiteatru w Nimes). Arena, na kt\u00f3rej odbywa\u0142y si\u0119 zmagania, mia\u0142a kszta\u0142t owalu o d\u0142ugo\u015bci 83 m i szeroko\u015bci 48 m, co dawa\u0142o jej status najwi\u0119kszej w \u015bwiecie rzymskim. Jej powierzchni\u0119 stanowi\u0142y drewniane deski zasypane piaskiem. Bezpo\u015brednio pod aren\u0105 rozci\u0105ga\u0142a si\u0119 rozleg\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 podziemna (hypogeum) z korytarzami oraz licznymi pomieszczeniami (salami dla gladiator\u00f3w, klatkami dla zwierz\u0105t oraz magazynami na sprz\u0119t). Jeden z tuneli \u0142\u0105czy\u0142 Koloseum z s\u0105siedni\u0105 szko\u0142a gladiator\u00f3w (Ludus Magnum)<\/p>\n Widownia (cavea) sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z czterech pi\u0119ter oraz lo\u017cy cesarskiej. Nie ma jednak pewno\u015bci ilu widz\u00f3w mog\u0142y pomie\u015bci\u0107 trybuny Koloseum, gdy\u017c nie zachowa\u0142y si\u0119 \u017cadne siedzenia. W r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3d\u0142ach warto\u015b\u0107 ta waha si\u0119 od 50 do nawet 85 tysi\u0119cy. Je\u015bli we\u017amiemy pod uwag\u0119 specyfik\u0119 organizowanych w Rzymie widowisk, to bli\u017csza prawdy wydaje si\u0119 by\u0107 pierwsza z tych liczb. Widzowie sp\u0119dzali w Koloseum ca\u0142e dnie, wi\u0119c opr\u00f3cz miejsc siedz\u0105cych musia\u0142y r\u00f3wnie\u017c istnie\u0107 chocia\u017cby budki z jedzeniem, fontanny, toalety oraz jakiekolwiek \u017ar\u00f3d\u0142a wody pitnej.<\/p>\n W amfiteatrze organizowano dwa rodzaje widowisk: zapasy gladiator\u00f3w (munera) oraz polowania na dzikie zwierz\u0119ta (venationes). Obie opcje charakteryzowa\u0142y si\u0119 brutalno\u015bci\u0105 oraz zapewnia\u0142y publiczno\u015bci nadmiar widoku krwi oraz ludzkich wn\u0119trzno\u015bci. Z jednej strony mo\u017ce nas dzi\u015b szokowa\u0107, \u017ce dziesi\u0105tki tysi\u0119cy ludzi pragn\u0119\u0142y obcowa\u0107 z tak krwawymi widowiskami, ale czy mogliby\u015bmy szczerze odpowiedzie\u0107, \u017ce w dzisiejszych czasach tak\u017ce nie zyska\u0142yby one rzeszy fan\u00f3w?<\/p>\n Gladiatorzy rekrutowali si\u0119 w wi\u0119kszo\u015bci z niewolnik\u00f3w, pospolitych przest\u0119pc\u00f3w oraz je\u0144c\u00f3w wojennych. Czyli wszystkich tych, kt\u00f3rzy utracili wolno\u015b\u0107 i ich \u017cycie dla \u00f3wczesnego pa\u0144stwa nie mia\u0142o zbyt wielkiej warto\u015bci. Mniej wi\u0119cej jeden na pi\u0119ciu gladiator\u00f3w by\u0142 cz\u0142owiekiem wolnym lub wyzwolonym – ich na aren\u0119 przyci\u0105ga\u0142a wizja zarobku lub rzadziej zdobycia popularno\u015bci. Gladiatorzy podzieleni byli na r\u00f3\u017cne kategorie, r\u00f3\u017cni\u0105ce si\u0119 u\u017cywan\u0105 broni\u0105 lub osprz\u0119tem. Na przyk\u0142ad Retiarius wyposa\u017cony by\u0142 w tr\u00f3jz\u0105b i sie\u0107, Essedarius walczy\u0142 na rydwanie, a Eques dosiada\u0142 konia.<\/p>\n Niema\u0142\u0105 popularno\u015bci\u0105 cieszy\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c polowania i walki z dzikimi zwierz\u0119tami: lwami, s\u0142oniami, tygrysami, panterami, nied\u017awiedziami, bawo\u0142ami, a nawet nosoro\u017ccami. Wywo\u017cono je dziesi\u0105tkami tysi\u0119cy z afryka\u0144skich i innych zamorskich prowincji, \u017ceby tylko uszcz\u0119\u015bliwi\u0107 \u0142akn\u0105c\u0105 krwi publiczno\u015b\u0107. \u017beby u\u015bwiadomi\u0107 sobie bezmiar tego procederu wystarczy wspomnie\u0107, \u017ce podczas trwaj\u0105cej ponad 100 dni inauguracji Koloseum zg\u0142adzono nawet 5000 zwierz\u0105t. Z kolei zwyci\u0119stwo Trajana nad Dakami uczczono w 107 roku trwaj\u0105cymi przez 123 dni igrzyskami, w kt\u00f3rych bra\u0142o udzia\u0142 10 000 gladiator\u00f3w i a\u017c 11 000 zwierz\u0105t. \u00d3wczesnym Rzymianom wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce zasoby dzikich zwierz\u0105t s\u0105 nieprzebrane, ale dzi\u015b wiemy, \u017ce w czasach rzymskich s\u0142onie w p\u00f3\u0142nocnej Afryce niemal\u017ce wygin\u0119\u0142y.<\/p>\n W amfiteatrze organizowano wielodniowe igrzyska trwaj\u0105ce od samego rana do wieczora. Podczas tych spektakli tysi\u0105ce ludzi oraz zwierz\u0105t walczy\u0142o na \u015bmier\u0107 i \u017cycie. Do po\u0142udnia organizowano przede wszystkim polowania na dzikie zwierz\u0119ta, cho\u0107 spektakle te cz\u0119sto wygl\u0105da\u0142y zgo\u0142a odwrotnie. Do po\u0142udnia, czyli pory obiadowej, na aren\u0119 wypychano skazanych na \u015bmier\u0107 przest\u0119pc\u00f3w oraz je\u0144c\u00f3w wojennych, kt\u00f3rzy byli rozrywani, a czasem te\u017c zjadani przez dzikie bestie. Niecz\u0119sto do walki wysy\u0142ano gladiator\u00f3w specjalnie szkolonych do walki ze zwierz\u0119tami (zwanych Bestiarius).<\/p>\n W samo po\u0142udnie organizowano publiczne egzekucje, a po popo\u0142udniu rozpoczyna\u0142y si\u0119 trwaj\u0105ce do p\u00f3\u017ana walki gladiator\u00f3w. Widzowie przybywaj\u0105cy do Koloseum sp\u0119dzali w nim najcz\u0119\u015bciej ca\u0142y dzie\u0144. Nie obowi\u0105zywa\u0142y bilety wst\u0119pu, a do tego cesarzowie nierzadko organizowali akcje rozdawania po\u017cywienia.<\/p>\n Publiczno\u015b\u0107 musia\u0142a zajmowa\u0107 sektory przypisane do jej statusu spo\u0142ecznego. Senatorowie z rodzinami siedzieli razem na najni\u017cszym z poziom\u00f3w, posiadaj\u0105cym najbogatsze dekoracje. Kolejny z sektor\u00f3w zarezerwowany by\u0142 dla ekwit\u00f3w (rzymskiej klasy wy\u017cszej). Nast\u0119pne dwie kondygnacje przeznaczone by\u0142y dla zwyk\u0142ych plebejuszy, i zapewne bywa\u0142y bardzo zat\u0142oczone. Na samym szczycie, niemal 40 m powy\u017cej poziomu samej areny, znajdowa\u0142 si\u0119 sektor zarezerwowany dla niewolnik\u00f3w, kobiet oraz os\u00f3b o najni\u017cszym mo\u017cliwym statusie. Do naszych czas\u00f3w nie przetrwa\u0142y po nim \u017cadne \u015blady, ale sk\u0142ada\u0142 si\u0119 on prawdopodobnie z bardzo stromych schod\u00f3w oraz miejsc stoj\u0105cych.<\/p>\n Gladiatorzy b\u0119d\u0105cy niewolnikami mogli swoimi poczynaniami na arenie wywalczy\u0107 wolno\u015b\u0107. Je\u015bli zadowolili zar\u00f3wno lud, jak i cezara, otrzymywali drewniany miecz \u0107wiczebny (zwany rudis) symbolizuj\u0105cy uzyskan\u0105 wolno\u015b\u0107.<\/p>\n W trakcie niekt\u00f3rych spektakli arena zyskiwa\u0142a specjaln\u0105 opraw\u0119. Polowania odbywa\u0142y si\u0119 zazwyczaj w scenerii przypominaj\u0105cej \u015brodowisko naturalne zwierz\u0105t (z drzewami, wzg\u00f3rzami, bujn\u0105 ro\u015blinno\u015bci\u0105). Innym razem odwzorowywano historyczne bitwy oraz sceny z mitologii greckiej lub rzymskiej. Dzi\u0119ki temu publiczno\u015b\u0107 nie czu\u0142a si\u0119 znudzona i za ka\u017cdym razem mog\u0142a oczekiwa\u0107 czego\u015b nowego.<\/p>\n Dla ochrony przed warunkami atmosferycznymi nad widowni\u0105 rozk\u0142adano p\u0142\u00f3cienny dach (velum). Mia\u0142 on chroni\u0107 widz\u00f3w od deszczu, ale przede wszystkim zapewnia\u0107 im cie\u0144, gdy\u017c sp\u0119dzenie ca\u0142ego dnia na s\u0142o\u0144cu mog\u0142o zako\u0144czy\u0107 si\u0119 niezbyt dobrze. Wci\u0105gano go linami zamocowanymi na pot\u0119\u017cnych drewnianych masztach otaczaj\u0105cych Koloseum, kt\u00f3rych razem by\u0142o ponad 200. Za wznoszenie dachu odpowiedzialni byli skoszarowani w okolicy marynarze z portu Misenum (dzisiejsze Miseno), le\u017c\u0105cego w p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci Zatoki Neapolita\u0144skiej.<\/p>\n W Koloseum spotkali\u015bmy te\u017c ochroniarza, uwa\u017cnie obserwuj\u0105cego niefrasobliwych turyst\u00f3w.<\/p>\n Zaraz obok Koloseum znajduje si\u0119 te\u017c \u0142uk triumfalny Konstantyna Wielkiego, czyli jedna z najlepiej zachowanych staro\u017cytnych budowli w Rzymie.<\/p>\n W czasach antycznych \u0142uk by\u0142 cz\u0119\u015bci\u0105 trasy triumfalnej prowadz\u0105cej w stron\u0119 wzg\u00f3rza Welia, kt\u00f3ra tam spotyka\u0142a si\u0119 z \u0141ukiem Tytusa i prowadzi\u0142a dalej \u015awi\u0119t\u0105 Drog\u0105 (Via Sacra) w stron\u0119 Forum Romanum oraz Kapitolu. \u0141uk Konstantyna Wielkiego jest ostatnim z wielkich \u0142uk\u00f3w triumfalnych wzniesionych w Rzymie. Zbudowano go z okazji dziesi\u0119ciolecia rz\u0105d\u00f3w cesarza Konstantyna Wielkiego oraz dla uczczenia jego zwyci\u0119stwa nad tyranem Maksencjuszem podczas bitwy przy Mo\u015bcie Mulwijskim. \u0141uk Konstantyna ma konstrukcj\u0119 trzyarkadow\u0105. \u015arodkowy \u0142uk jest najwy\u017cszy, a dwa boczne s\u0105 znacznie mniejsze. Budowla jest wysoka na 21 metr\u00f3w, szeroka na 25,6 metra i g\u0142\u0119boka na oko\u0142o 7,5 metra. Watykan<\/strong><\/span><\/p>\n Watykan jest siedzib\u0105 w\u0142adz Ko\u015bcio\u0142a Katolickiego i najmniejszym pa\u0144stwem \u015bwiata – zar\u00f3wno pod wzgl\u0119dem powierzchni, jak i liczby ludno\u015bci. Mimo \u017ce na co dzie\u0144 mieszka tu mniej ni\u017c tysi\u0105c os\u00f3b, jest to jedno z najcz\u0119\u015bciej odwiedzanych miejsc na \u015bwiecie – w ko\u0144cu, kto wybieraj\u0105c si\u0119 do Wiecznego Miasta, nie planuje zwiedzania Watykanu?<\/p>\n Historia Watykanu jest bogata i p\u0142ynnie \u0142\u0105czy ze sob\u0105 staro\u017cytny \u015bwiat rzymski z nowym porz\u0105dkiem chrze\u015bcija\u0144skim. W czasach antycznych znajdowa\u0142 si\u0119 tu Cyrk Nerona, gdzie zam\u0119czono wielu chrze\u015bcijan. Wed\u0142ug tradycji, w\u015br\u00f3d m\u0119czennik\u00f3w by\u0142 sam \u015bw. Piotr, kt\u00f3ry zosta\u0142 tu pochowany. Z czasem, na miejscu grobu aposto\u0142a powsta\u0142a kaplica, kt\u00f3ra w IV wieku zosta\u0142a zast\u0105piona przez pierwsz\u0105 Bazylik\u0119 \u015bw. Piotra, ufundowan\u0105 przez cesarza Konstantyna Wielkiego. Przez kolejne wieki kompleks rozbudowywano – powsta\u0142y nowe pa\u0142ace, a gro\u017c\u0105c\u0105 zawaleniem bazylik\u0119 zast\u0105piono nowym ko\u015bcio\u0142em, kt\u00f3ry jest dzi\u015b odwiedzany przez miliony turyst\u00f3w i wiernych.<\/p>\n Warto jeszcze doda\u0107, \u017ce Watykan sta\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wn\u0105 siedzib\u0105 papiestwa stosunkowo niedawno, mianowicie w drugiej po\u0142owie XIV wieku. Przez wcze\u015bniejsze tysi\u0105c lat, oficjalna siedziba Ko\u015bcio\u0142a Katolickiego mie\u015bci\u0142a si\u0119 na Lateranie, na terenach przekazanych ko\u015bcio\u0142owi przez cesarza Konstantyna Wielkiego.<\/p>\n Co wi\u0119cej, s\u0142ynna Bazylika \u015bw. Piotra nie jest wcale najwa\u017cniejszym z rzymskich ko\u015bcio\u0142\u00f3w. Palm\u0119 pierwsze\u0144stwa dzier\u017cy Arcybazylika \u015bwi\u0119tego Jana na Lateranie, kt\u00f3ra nosi dumny tytu\u0142 „Sacrosancta lateranensis ecclesia omnium urbis et orbis ecclesiarum mater et caput” czyli Naj\u015bwi\u0119tszy ko\u015bci\u00f3\u0142 latera\u0144ski, Matka i G\u0142owa ko\u015bcio\u0142\u00f3w ca\u0142ego Miasta i \u015awiata. To w\u0142a\u015bnie \u015bwi\u0105tynia na Lateranie jest rzymskim ko\u015bcio\u0142em katedralnym, czyli siedzib\u0105 biskupa Rzymu.<\/p>\n Plac \u015bw. Piotra jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych miejsc na \u015bwiecie. Jego dzisiejszy wygl\u0105d to efekt wizji s\u0142ynnego Gian Lorenzo Berniniego, a kszta\u0142t, wed\u0142ug \u017ar\u00f3de\u0142 ko\u015bcielnych, ma przypomina\u0107 „matczyne r\u0119ce ko\u015bcio\u0142a wyci\u0105gni\u0119te do wiernych”.<\/p>\n Celem projektu Berniniego by\u0142o umo\u017cliwienie jak najwi\u0119kszej liczbie wiernych zobaczenia papie\u017ca podczas obrz\u0119d\u00f3w. Plac jest niemal w ca\u0142o\u015bci otoczony kolumnad\u0105, na kt\u00f3rej umieszczono rze\u017aby 140 s\u0301wie\u0328tych. W\u015br\u00f3d nich znajduje si\u0119 figura jednego Polaka – s\u0301wie\u0328tego Jacka Odrowa\u0328z\u0307a.<\/p>\n Na \u015brodku placu stoi egipski obelisk, kt\u00f3ry cesarz Kaligula sprowadzi\u0142 do Rzymu. Co ciekawe, ustawiono go w tym miejscu na 100 lat przed realizacj\u0105 projektu Berniniego. Po bokach obelisku znajduj\u0105 si\u0119 dwie bli\u017aniacze fontanny. Pierwsz\u0105 z nich, po prawej stronie patrz\u0105c w kierunku Bazyliki, wyrze\u017abi\u0142 Carlo Maderno. Druga fontanna, niemal identyczna z pierwsz\u0105, jest dzie\u0142em Berniniego. Podczas niedzielnej mszy upami\u0119tniaj\u0105cej 105. \u015awiatowy Dzie\u0144 Migranta i Uchod\u017acy (29 wrze\u015bnia 2019 roku) papie\u017c Franciszek ods\u0142oni\u0142 dedykowan\u0105 uchod\u017acom rze\u017ab\u0119. Jej autorem jest kanadyjski artysta Timothy Schmalz, kt\u00f3ry wcze\u015bniej przygotowa\u0142 np. rze\u017ab\u0119 zatytu\u0142owan\u0105 \u201eBezdomny Jezus\u201d, za\u015b pomys\u0142odawc\u0105 projektu jezuita o. Michael Czerny (tak\u017ce Kanadyjczyk).<\/p>\n To pierwszy od ponad 400 lat pomnik ustawiony na placu \u015bw. Piotra. Rze\u017aba \u201eAnio\u0142owie nie\u015bwiadomi\u201d Schmalza zosta\u0142a ustawiona na placu \u015bw. Piotra \u201eaby przypomina\u0107 o ewangelicznym wyzwaniu go\u015bcinno\u015bci\u201d \u2013 powiedzia\u0142 papie\u017c, kt\u00f3ry dokona\u0142 ods\u0142oni\u0119cia pomnika podczas obje\u017cd\u017cania sektor\u00f3w po niedzielnej mszy \u015bw. Rze\u017aba przedstawia grup\u0119 ponad stu migrant\u00f3w i uchod\u017ac\u00f3w, kt\u00f3rzy pochodz\u0105 z r\u00f3\u017cnych okres\u00f3w historii i r\u00f3\u017cnych kultur, a kt\u00f3rzy razem podr\u00f3\u017cuj\u0105 na \u0142odzi. W wywiadzie dla \u201eCrux\u201d Schmalz wyja\u015bni\u0142, \u017ce monument jego autorstwa przedstawia 140 os\u00f3b, bo na placu \u015bw. Piotra znajduje si\u0119 w\u0142a\u015bnie 140 pos\u0105g\u00f3w \u015bwi\u0119tych. Tym samym chcia\u0142 stworzy\u0107 pewn\u0105 symetri\u0119 pomi\u0119dzy starym a nowym, pomi\u0119dzy \u015bwi\u0119tymi a \u015bwi\u0119to\u015bci\u0105 ludzkiego \u017cycia. Poszczeg\u00f3lne postaci pomnika to m.in. uciekaj\u0105cy przed nazistami \u017bydzi, syryjscy uchod\u017acy, Polacy uciekaj\u0105cy przed komunizmem czy uciekaj\u0105cy przed wojn\u0105 Syryjczycy i Afrykanie.<\/p>\n Ponadto, da si\u0119 zauwa\u017cy\u0107, \u017ce spo\u015br\u00f3d grupy uchod\u017ac\u00f3w wy\u0142aniaj\u0105 si\u0119 skrzyd\u0142a anio\u0142a.<\/p>\n Kapitol<\/strong><\/span><\/p>\n Wzg\u00f3rze Kapitoli\u0144skie od pocz\u0105tk\u00f3w istnienia Rzymu pe\u0142ni\u0142o rol\u0119 wa\u017cnego centrum religijnego i spo\u0142ecznego. Legenda m\u00f3wi, \u017ce \u015bwi\u0105tynie po\u015bwi\u0119cone Jowiszowi i innym b\u00f3stwom zosta\u0142y wzniesione na wzg\u00f3rzu jeszcze za panowania pi\u0105tego kr\u00f3la Rzymu, Tarkwiniusza Starego, w VI wieku p.n.e. Na Kapitolu nie zachowa\u0142o si\u0119 jednak wiele zabytk\u00f3w z czas\u00f3w antycznych. Jego dzisiejszy wygl\u0105d jest efektem \u015bmia\u0142ej wizji Micha\u0142a Anio\u0142a, kt\u00f3ry przeorientowa\u0142 uk\u0142ad zabudowy wzg\u00f3rza i skierowa\u0142 go w kierunku Watykanu, zamiast, jak wcze\u015bniej, Forum Romanum.<\/p>\n Kapitol sk\u0142ada si\u0119 z dw\u00f3ch szczyt\u00f3w, na kt\u00f3rych zobaczymy kilka wa\u017cnych miejskich zabytk\u00f3w oraz atrakcji. Najwa\u017cniejsze z nich otaczaj\u0105 Plac Kapitoli\u0144ski (w\u0142. Piazza del Campidoglio), w centrum kt\u00f3rego dumnie stoi pomnik Marka Aureliusza na koniu. Monument ten szcz\u0119\u015bliwie przetrwa\u0142 chrze\u015bcija\u0144skie czystki, gdy\u017c zosta\u0142 pomy\u0142kowo wzi\u0119ty za pomnik Konstantyna Wielkiego (na placu znajduje si\u0119 obecnie kopia – orygina\u0142 zobaczymy w s\u0105siednich Muzeach Kapitoli\u0144skich). Aby dosta\u0107 si\u0119 na plac, musimy pokona\u0107 ponad 100 charakterystycznych, pod\u0142u\u017cnych stopni. Schody te znane s\u0105 pod nazw\u0105 cordonata i zaprojektowa\u0142 je wspomniany Micha\u0142 Anio\u0142.<\/p>\n Bazylika Matki Bo\u017cej O\u0142tarza Niebia\u0144skiego<\/strong><\/span><\/p>\n Obok schod\u00f3w prowadz\u0105cych na Plac Kapitoli\u0144ski znajdziemy r\u00f3wnie\u017c zbudowane w XIV wieku drugie schody, kt\u00f3rymi dotrzemy do Bazyliki Matki Bo\u017cej O\u0142tarza Niebia\u0144skiego (w\u0142. Basilica di Santa Maria in Ara coeli), wzniesionej na wy\u017cszym ze szczyt\u00f3w Kapitolu. Chc\u0105c dosta\u0107 si\u0119 do bazyliki od tej strony, musimy pokona\u0107 124 stopnie. \u015awi\u0105tynia powsta\u0142a w miejscu, gdzie w staro\u017cytno\u015bci sta\u0142 zamek warowny (Arx).<\/p>\n <\/p>\n Zamek \u015awi\u0119tego Anio\u0142a<\/strong><\/span><\/p>\n Zamek \u015awi\u0119tego Anio\u0142a (w\u0142. Castel Sant\u2019Angelo) to jeden z najwi\u0119kszych symboli Rzymu i jednocze\u015bnie jedna z tych budowli, kt\u00f3ra spina ze sob\u0105 antyczn\u0105 histori\u0119 miasta z czasami p\u00f3\u017aniejszymi.<\/p>\n Budowla powsta\u0142a jako mauzoleum cesarza Hadriana. Z czasem na jej szczycie stworzono twierdz\u0119, s\u0142u\u017c\u0105c\u0105 r\u00f3wnie\u017c jako wi\u0119zienie, kt\u00f3ra zosta\u0142a w\u0142\u0105czona w obr\u0119b fortyfikacji miejskich. W czasach chrze\u015bcija\u0144skich kompleks wielokrotnie przebudowywano, a nad twierdz\u0105 zbudowano rezydencj\u0119 papiesk\u0105. Obecnie zamek udost\u0119pniony jest do zwiedzania i pe\u0142ni funkcj\u0119 muzeum.<\/p>\n Zamek \u015bw. Anio\u0142a zgodnie z legend\u0105 mia\u0142 otrzyma\u0107 swoj\u0105 nazw\u0119 w 590 roku, gdy jeszcze nikt nie m\u00f3g\u0142 przypuszcza\u0107, \u017ce dawne mauzoleum zostanie zamienione na papieski pa\u0142ac. W momencie zbli\u017cania si\u0119 do mauzoleum Hadriana zwierzchnik ko\u015bcio\u0142a mia\u0142 dozna\u0107 wizji. Ujrza\u0142 on siedz\u0105cego na szczycie budowli i trzymaj\u0105cego rozpalony miecz Archanio\u0142a Micha\u0142a. Po chwili anio\u0142 schowa\u0142 bro\u0144, co wed\u0142ug papie\u017ca mia\u0142o zwiastowa\u0107 koniec zarazy, i zgodnie z legend\u0105 plaga mia\u0142a ust\u0105pi\u0107. Na cze\u015b\u0107 tego zdarzenia mauzoleum (a p\u00f3\u017aniej zamek) oraz s\u0105siaduj\u0105cy z nim most otrzyma\u0142y imi\u0119 \u015bwi\u0119tego Anio\u0142a.<\/p>\n Mauzoleum straci\u0142o swoj\u0105 pierwotn\u0105 funkcj\u0119 na pocz\u0105tku V wieku, gdy Flawiusz Honoriusz zdecydowa\u0142 o przerobieniu budowli w wi\u0119zienie i twierdz\u0119. Struktur\u0119 po\u0142\u0105czono z fortyfikacj\u0105 zwan\u0105 Murami Aureliana, co umo\u017cliwi\u0142o skuteczn\u0105 ochron\u0119 mostu Eliusza.<\/p>\n Na co dzie\u0144 w zamku mie\u015bci\u0142o si\u0119 wi\u0119zienie, kt\u00f3re znajdowa\u0142o si\u0119 bezpo\u015brednio pod prywatnymi apartamentami biskupa Rzymu. W \u015brodku przetrzymywano najwa\u017cniejszych wi\u0119\u017ani\u00f3w, w tym heretyk\u00f3w oraz wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych, a jeden z zamkowych dziedzi\u0144c\u00f3w s\u0142u\u017cy\u0142 jako miejsce strace\u0144. W tutejszych celach przez wiele lat przebywa\u0142 m.in. Giordano Bruno, kt\u00f3rego spalono p\u00f3\u017aniej na stosie na placu Campo de’ Fiori.<\/p>\n Inne<\/strong><\/span><\/p>\n Warto wej\u015b\u0107 czasem do jakiej\u015b lokalnej knajpki i spr\u00f3bowa\u0107 kawy, czy co tam akurat serwuj\u0105. Niestety czasem nawet mimo chwytliwej nazwy, ci\u0119\u017cko trafi\u0107 na wolny stolik.<\/p>\n W niekt\u00f3rych miejscach mo\u017cna si\u0119 te\u017c przejecha\u0107 doro\u017ck\u0105:<\/p>\n Natrafili\u015bmy te\u017c na kaplic\u0119 \u015awi\u0119tej Moniki, a moja Monika by\u0142a zachwycona. Jak na z\u0142o\u015b\u0107 nie trafili\u015bmy jednak na kaplic\u0119 \u015awi\u0119tego Konrada, zastanawiaj\u0105ce… \ud83d\ude42<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-01_12h07m40-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-01_12h11m08-1-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n
\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_18h01m18-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_18h03m30-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n
\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_10h23m09-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_10h34m37-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_10h39m33-1-768x1024.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-01_12h34m08-1-768x1024.jpg\")
<\/a><\/p>\n
\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-01_12h43m42-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-01_12h44m52-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-01_12h42m45-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n
\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_12h47m54-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_12h28m42-1-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n
\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_12h25m19-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_13h11m05-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_13h18m31-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_12h21m46-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_12h16m30-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_12h27m02-1-1-768x1024.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_12h54m59-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n
\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_13h03m38-1-768x1024.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_12h11m26-1-768x1024.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_13h06m40-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n
\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_14h54m37-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-01_10h53m22-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n
\nW 217 roku w amfiteatr uderzy\u0142 piorun, w efekcie kt\u00f3rego najwy\u017csza cz\u0119\u015b\u0107 budynku oraz arena, sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 w wi\u0119kszo\u015bci z drewna, stan\u0119\u0142y w p\u0142omieniach. Zniszczenia by\u0142y na tyle rozleg\u0142e, \u017ce prace naprawcze zaj\u0119\u0142y ponad 20 lat. Z tego wzgl\u0119du cz\u0119\u015b\u0107 zachowanych do dzi\u015b element\u00f3w pochodzi z III, a nie I wieku.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_16h29m08-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n
\nW kolejnych wiekach Koloseum uzyska\u0142o status miejsca u\u015bwi\u0119conego krwi\u0105 zam\u0119czonych chrze\u015bcijan, co zastopowa\u0142o dalsz\u0105 rozbi\u00f3rk\u0119 budowli. W XVIII wieku wewn\u0105trz amfiteatru po raz pierwszy zorganizowano obchody Drogi Krzy\u017cowej (Via Crucis), kt\u00f3rym przewodzi\u0142 sam papie\u017c.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_16h22m41-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_16h21m16-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n
\nZewn\u0119trzny obw\u00f3d budowli osi\u0105ga\u0142 oko\u0142o 545 m. Jej fasada dzieli\u0142a si\u0119 na cztery kondygnacje. Trzy dolne posiada\u0142y podzia\u0142 arkadowy z ozdobnymi p\u00f3\u0142kolumnami. Ka\u017cdy poziom arkad utrzymany by\u0142 w innym porz\u0105dku: najni\u017cszy w toska\u0144skim, kolejny w jo\u0144skim, a najwy\u017cszy w korynckim. Rozpi\u0119to\u015b\u0107 arkad oraz szeroko\u015b\u0107 filar\u00f3w by\u0142a jednakowa. Ostatni poziom nie posiada\u0142 arkad, a jedynie korynckie pilastry.
\nFasada wy\u0142o\u017cona by\u0142a trawertynem (razem zu\u017cyto oko\u0142o 100 000 m sze\u015bciennych tego wapienia, do dzi\u015b przetrwa\u0142 on tylko po stronie p\u00f3\u0142nocnej) po\u0142\u0105czonym ze sob\u0105 niezachowanymi \u017celaznymi zaciskami, kt\u00f3re razem mog\u0142y wa\u017cy\u0107 nawet 300 ton.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_16h38m03-1-1024x493.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_16h17m54-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_16h18m31-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_16h26m41-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_17h03m22-1-768x1024.jpg\")
<\/a><\/p>\n
\nSenat oraz lud Rzymu zadedykowali go w\u0142adcy 25 lipca 315 roku.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_14h39m01-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n
\nMonument ozdabia osiem korynckich kolumn ustawionych przed pilastrami. Siedem z nich ma kolor bardziej \u017c\u00f3\u0142tawy. Pochodz\u0105 one z I wieku. \u00d3sma, ja\u015bniejsza, pojawi\u0142a si\u0119 w 1597 roku, gdy papie\u017c Klemens VIII zabra\u0142 jedn\u0105 z oryginalnych kolumn na Lateran, gdzie wykorzystano j\u0105 do ozdobienia drzwi Bazyliki \u015bw. Jana na Lateranie. \u015aciany \u0142uku udekorowano medalionami (umieszczonymi w parach) oraz p\u0142askorze\u017abami. Zdobienia te pochodz\u0105 z r\u00f3\u017cnych okres\u00f3w. Medaliony powsta\u0142y podczas rz\u0105d\u00f3w Hadriana i przedstawiaj\u0105 sceny polowa\u0144 (na lwa, dzika i nied\u017awiedzia) oraz sk\u0142adania ofiary bogom.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_16h56m01-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n
\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_20h05m19-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_09h17m30-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n
\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_09h18m11-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_09h28m39-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_09h35m49-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_20h04m43-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_20h09m01-1-768x1024.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-01_13h02m38-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n
\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_11h19m36-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_11h21m31-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-01_11h47m16-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_11h44m08-1-768x1024.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_17h24m23-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n
\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-03_12h11m35-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-03_12h17m30-1-768x1024.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-03_12h24m30-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-03_12h24m44-1-768x1024.jpg\")
<\/a><\/p>\n
\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-01_13h12m39-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n
\nW roku tym w Wiecznym Mie\u015bcie wybuch\u0142a zbieraj\u0105ca krwawe \u017cniwo zaraza. Papie\u017c i biskup Rzymu, Grzegorz Wielki, chc\u0105c ratowa\u0107 miasto zorganizowa\u0142 procesj\u0119 maj\u0105c\u0105 na celu wyproszenie u Maryi zako\u0144czenie plagi.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_19h48m52-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n
\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_17h50m12-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-02_10h27m15-1-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-03_10h31m59-1-768x1024.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.ziarkiewicz.com.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/2024-03-03_13h37m14-1-1024x768.jpg\")
<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"